Artykuły

Czy pielęgniarka jest uprawniona do wykonywania samodzielnie bez zlecenia lekarskiego zabiegu cewnikowania pęcherza moczowego u mężczyzn?

1. Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. „o zawodach pielęgniarki i położnej” (tekst. jedn. Dz.U.2014.1435 późn. zm.) nie zawiera definicji legalnej pojęcia „pielęgniarki”, ale wskazuje bezpośrednio na czynności wchodzące w zakres wykonywania tego zawodu a tym samym określa jego przedmiot. Wykonywanie tego zawodu polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych przez osobę mającą odpowiednie kwalifikacje i prawo wykonywania zawodu. (wykaz tych świadczeń zawarty jest w art.4 powyższej ustawy), w szczególności na:

1) rozpoznawaniu warunków i potrzeb zdrowotnych pacjenta;

2) rozpoznawaniu problemów pielęgnacyjnych pacjenta;

3) planowaniu i sprawowaniu opieki pielęgnacyjnej nad pacjentem;

4) samodzielnym udzielaniu w określonym zakresie świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych oraz medycznych czynności ratunkowych;

5) realizacji zleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji;

6) orzekaniu o rodzaju i zakresie świadczeń opiekuńczo-pielęgnacyjnych;

7) edukacji zdrowotnej i promocji zdrowia.

Wyliczenie czynności, do których uprawnione są pielęgniarki, zawarte w art. 4 ust. 1 ww. ustawy ma charakter przykładowy i nie stanowi zamkniętego katalogu czynności.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 października 2005 r. w sprawie zakresu zadań lekarza, pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 214, poz. 1816)  część II Załącznik nr 2 „Zakres zadań pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej” – część A pkt. 6 ppkt 4 mówi jedynie o cewnikowaniu pęcherza u kobiet. Jednak treść części III ww. Załącznika stanowi, że przepisy Załącznika nie naruszają praw i obowiązków pielęgniarki POZ do realizacji zadań i stosowania procedur wynikających z odrębnych przepisów.

Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 3 lit. e) rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 listopada 2007 r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę albo położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego (Dz. U. Nr 210, poz. 1540) pielęgniarka jest uprawniona do wykonywania samodzielnie bez zlecenia lekarskiego świadczeń leczniczych obejmujących - "zakładanie cewnika do pęcherza moczowego i usuwanie założonego cewnika".

Absolwent studiów na kierunku pielęgniarstwo na poziomie licencjackim w trakcie realizacji programu kształcenia zawodowego nabywa umiejętności dotyczące zakładania cewnika do pęcherza moczowego, monitorowania diurezy, usuwania cewnika, wykonywania płukania pęcherza moczowego(Załącznik 4 pkt. C.U16 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie standardów kształcenia dla kierunków studiów: lekarskiego, lekarsko-dentystycznego, farmacji, pielęgniarstwa i położnictwa (Dz. U. z 2012 r., poz. 631). Powyższe przepisy nie zawierają również żadnych ograniczeń powodujących, iż osoba, która ukończy licencjat na kierunku pielęgniarstwo nie mogłaby wykonać zabiegu cewnikowania u mężczyzny. Zatem zgodnie z obecnym programem kształcenia pielęgniarka może wykonać zabieg cewnikowania pęcherza moczowego u mężczyzn.

Niezależnie od powyższego, pielęgniarka i położna (które dawniej ukończyły kształcenie zawodowe i nie miały w programie np. cewnikowania) mają obowiązek stałego aktualizowania swojej wiedzy i umiejętności zawodowych oraz prawo do doskonalenia zawodowego w różnych rodzajach kształcenia podyplomowego (art. 61ust. 1 ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej”).

2. Podawanie płynów pacjentom paliatywnym pod skórę w domu pacjenta przez pielęgniarkę jest wykonywane na podstawie zlecenia lekarskiego. Jeżeli pielęgniarka ma wątpliwości co do faktu czy nie zadaje tym pacjentowi dodatkowego cierpienia, może zgłosić ten fakt lekarzowi zlecającemu lub odmówić wykonania zlecenia lekarskiego niezgodnego z sumieniem podając niezwłocznie przyczynę odmowy na piśmie lekarzowi zlecającemu, chyba, że zwłoka udzieleniu świadczenia mogłaby spowodować stan nagłego zagrożenia zdrowotnego pacjenta (art. 12 z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej t. jedn. Dz.U.2014.1435 z późn. zm.).

(MK)